پیام نوروزی مرکز حافظ‌شناسی

به نام خداوند باغ و بهار
 
ای صبا نکهتی از خاک ره یار بیار
ببر اندوه دل و مژده‌ی دلدار بیار

نکته‌ای روح‌فزا از دهن دوست بگو
نامه‌ای خوش خبر از عالم اسرار بیار

سپاس کردگار هستی را که با نگاه دلارای خویش دشت و دمن را جلوه‌ای دیگر بخشید و در ضمیر آفرینش شور و شوقی تازه دمید و به جای نخوت باد دی و شوکت خار، انسان را لایق سبزه و گل آفرید.

ساقیا لطف نمودی قدحت پر می باد
که به تدبیر تو تشویش خمار آخر شد

اینک با شوقی سرشار، فرخندگی گام‌های سبز بهار، تلاوت آیات سبز دلدار و فرارسیدن سال نو ۱۳۹۹ هجری خورشیدی را
که با زادروز ماهرویان بوستان یزدان درآمیخته است بر همه‌ی نوروزباوران گیتی که به فرهنگ و ادب فارسی مهر می‌ورزند خجسته‌باد می‌گوییم.
امید است این روزها که اجتماع ایرانیان با بدافزاری کرونا نام در ستیز است با معناگرایی، رعایت روزافزون زمینه‌های بهداشتی، پایبندی به اصل «در خانه می‌مانیم» و ژرف‌نگری در اندیشه‌های دلربای حافظ، باور کنیم
که «چنان نماند و چنین نیز هم نخواهد ماند» تا همگان میزبان شایسته‌ای برای ارمغان سبز خداوند باشیم.

مدیریت روابط عمومی مرکز حافظ‌شناسی

افتخار طراحی بنای مرکز حافظ‌شناسی به یکی از معماران شاخص و نام‌دار کشور رسید

واکنش مدیر مرکز حافظ‌شناسی به پیداشدن نسخه قدیمی دیوان حافظ در هلند

سیصدوسی‌امین نشست حافظانه‌ی مرکز حافظ‌شناسی: حافظ و مسئله‌ی ترجمه‌پذیری غزلیات (با تکیه بر ترجمه‌های آلمانی)

سیصدوسی‌امین نشست حافظانه‌ی مرکز حافظ‌شناسی و کرسی پژوهشی حافظ، با موضوع «حافظ و مسئله‌ی ترجمه‌پذیری غزلیات، با تکیه بر ترجمه‌های آلمانی از دیوان حافظ، روز یکشنبه ۲۲دی‌ماه‌‌ ۱۳۹۸، در سالن غزل مجموعه‌ی تالار حافظ، برگزار شد.

در این مراسم که با همکاری اداره‌ی کل فرهنگ و ارشاد اسلامی فارس و مرکز پژوهش‌‌های زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیراز ترتیب یافت، جمعی از دانشگاهیان و اهالی فرهنگ و ادب استان فارس حضور داشتند. در این نشست، نخست نماهنگی از برنامه‌ی ویژه‌ی نور و صدا  که در کنار بنای یادبود حافظ و گوته در وایمر آلمان به‌مناسبت دویست‌وشصت‌وهفتمین سالگرد تولد گوته، در سال ٢٠١۶ برگزار شد، نمایش داده شد. 

سپس دکتر فریده پورگیو، مدیر روابط بین‌‌الملل مرکز حافظ‌شناسی و استاد بازنشسته‌ی ادبیات انگلیسی دانشگاه شیراز به ترجمه‌ی اشعار حافظ در پیچ وخم زمان پرداخت و تعدادی از ترجمه‌های انگلیسی حافظ را معرفی و نقد کرد. وی در جمع‌بندی کلام خود، گفت: بررسی مقایسه‌ای ترجمه‌های انگلیسی چندمترجم در قرون گذشته و نیز در قرن بیستم نشان می‌دهد، مترجمان قدیمی با زبان و ادبیات فارسی آشنا بوده و بسیاری  از آنان، در ترجمه‌ی اشعار حافظ سعی در حفظ فرم و محتوا (از نظر قافیه و انتخاب واژگان مناسب در زبان مقصد) داشته‌اند. اما مترجمان قرن بیستم که اکثرا خود نیز شاعر هستند، ولی با زبان فارسی به‌ندرت آشنایی دارند، براساس ترجمه‌های قبلی یا با کمک افراد آشنا به زبان فارسی، ترجمه‌هایی نوشته‌اند که بیش‌تر برداشتی شخصی از شعر حافظ به شمار می‌رود. ایشان با بیان اینکه نمی‌توان اینگونه برداشت‌ها را نادیده گرفت، توضیح داد: در دنیای نقد کنونی و با استفاده از نظریه‌ی پذیرش ادبی (Reception Theory) نیاز هست که به بررسی برداشت‌های گوناگون در جوامع و دوره‌های مختلف از اشعار حافظ بپردازیم. دکتر پورگیو در خاتمه، به مرکز حافظ‌شناسی پیشنهاد داد که این مقوله را مورد توجه قرار داده و در آینده‌ای نزدیک بدان بپردازد.

در ادامه‌ی این نشست، دکتر حسن نکوروح، استاد بازنشسته‌ی ادبیات آلمانی دانشگاه شیراز به تاثیرپذیری گوته از حافظ و سعدی و ترجمه‌ی برخی اشعار این دو شاعر ایرانی در دیوان شرقی-غربی گوته پرداخت. او با بیان این مقدمه که در ترجمه، به‌ویژه ترجمه‌ی شعر، همیشه با دوگانگی یا بیگانگی سروکار داریم، گفت: هرچه وابستگی به سنت‌های ملی بیش‌تر باشد، دوگانگی یا بیگانگی یادشده بیش‌تر نمایان می‎شود. چنانکه درباره‌ی شعر حافظ، به بیش‌ترین وجه، ظهور می‌کند. به‌گفته‌ی دکتر نکوروح، گوته از گلستان و بوستان سعدی ترجمه‌هایی انجام داده است، اما آورده‎های شاعر آلمانی از گلستان و بوستان، اغلب تنها با اندکی تغییر نقل شده، درحالیکه درمورد غزل‌های حافظ برعکس، تغییرات به‌حدی است که یافتن منبع الهام شاعر، غالباً دشوار و گاه حتی ناممکن می‎نماید.

ایشان ضمن بیان مشابهت‌هایی در دیوان شرقی-غربی گوته با دیوان حافظ و گلستان و بوستان سعدی، گفت: گوته به‌طور ویژه از دو نظر، به همتای ایرانی‎اش وامدار می‎ماند، یکی قالب سونت که آن را برابر غزل دانسته‌اند و دیگر، طنزی که پشت لحن جدی شعر پنهان شده است. 

وی افزود: درباره‌ی طنز غربی که شاعر آلمانی هم به آن نظر داشته، بیش از هر چیز دوپهلوبودنش را به‌عنوان مشخصه‌ی بارز آن بیان کرده‎اند، سخنی که درباره‌ی طنز رندانه‌ی حافظ هم در موارد بسیاری صادق است. منتها وجوه دیگری هم به آن اضافه می‎شود که کار توضیح و توصیف را بسیار پیچیده می‎کند. 

استاد ادبیات آلمانی با اشاره به اوضاع سیاسی اجتماعی عصر حافظ و سعدی، بیان داشت: طنز گوته، طنزی آشکار از نوع Ironie است که نه فقط در اشعار گوته، بلکه نزد شاعران و نویسندگان دیگر غربی نیز همزمان با طنز دیگری همراه است و در زبان‌های اروپایی Humor نامیده می‎شود. وی افزود: این نوع اخیر طنز که نمونه‌ی بارز آن را در گلستان سعدی بسیار می‎بینیم، طنزی است شادمانه (که همین هم نه فقط شادمانگی شعر و نثر گلستان را موجب شده، بلکه روشنی و شفافیت کلام او) که از اوضاع و احوال اجتماعی دوران زندگی‎اش که با دوران سلطنت اتابکان فارس مصادف بوده، سرچشمه می‎گیرد. ایشان ادامه داد: در مقابل، طنز حافظ که خود به رندی از آن تعبیر می‎کند، طنزی است پنهان و پیچیده که نه فقط گوته با آن مشکل داشته، بلکه خواننده‌ی فارسی نیز از دیرباز از دریافتش ناتوان بوده و اغلب به آن به گونه‌ی کلامی مقدس نگریسته‎اند، که در مکتب‎خانه‏ها نیز به همین عنوان در کنار کتاب مقدس آسمانی بدون دریافتی می‎خوانده‎‌اند و نیز وسیله‎ای بوده برای تفأل‌، که آنگاه نیز اغلب تنها به درک کلماتی دل خوش می‎کرده‏ که به گمان خود، پیام مدنظرشان را در آن می‌یافتند.

دکتر نکوروح با اشاره به بخش‌هایی از کتاب نظریه‌ی رنگ‌های گوته که اثری است علمی-عرفانی و گوته در آن از خلقت عالم به انسان می‎رسد، در مقایسه با شعر حافظ تأکید داشت: باید گفت که گوته با دید نوتر خود که از جهان مدرن (مدرن نسبت به دنیای حافظ) برگرفته با شیوه‏ای مناسب آن شعر را پیش برده تا بر دنیای سنتی عصر حافظ چیره گردد. دنیایی که شعر همتای محبوبش به کمک شیوه‌ی بی‌مانندش با ابیات گسسته و مستقل از هم، ممنوعیت عشق را در آن عالم ایستا در ساختار خود به نمایش گذاشته است. ازین‌رو می‎توان شعر گوته را از دیدگاه معرفت‎شناسی گامی به جلو دانست.

گفتنی است، این نشست از سلسله‌نشست‌های مرکز حافظ‌شناسی است که در سال جاری با محوریت موضوعی «حافظ و ترجمه» برگزار شده است و به‌دلیل تمرکز بر “ترجمه‌های آلمانی” تازگی داشت. 

پیش‌تر این مرکز، نشست‌هایی با عنوان «بازشناسی ترجمه‌ی پل اسمیت استرالیایی از دیوان حافظ» با سخنرانی دکتر زهرا طاهری و «مقایسه‌ی موسیقایی شعر حافظ و ترجمه‌های انگلیسی آن» با سخنرانی دکتر پورگیو و آقای پیام درخشان‌فرد در نیمه‌ی اول سال ۹۸ برگزار کرده است.

مرکز حافظ‌شناسی و کرسی پژوهشی حافظ برگزار می‌کند: «حافظ و مسئله ترجمه‌پذیری غزلیات»

اعطای دومین پژوهانه از سوی مرکز حافظ‌شناسی

مرکز حافظ‌شناسی پس از فراخوان عمومی و بررسی گزاره‌های پیشنهادی برای اعطای گرنت پژوهشی مهندس بهرام بزرگ، سرانجام با طرح تحقیقی خانم مریم آذرنیا، دانش‌آموختة محترم دورة کارشناسی ارشد در رشتة زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه شیراز با عنوان «بررسی و تحلیل پژوهش‌های مربوط به‌حافظ و انسان» موافقت نمود و طرح یادشده پس از بررسی و داوری از سوی شورای علمی مرکز حافظ‌شناسی به‌تصویب رسید. در جلسه‌ای که صبح روز سه‌شنبه 19 آذر 98 با حضور دکتر نصرالله امامی (عضو محترم شورای علمی مرکز)، دکتر کاووس حسن‌لی (استاد کرسی حافظ‌پژوهی و مدیر مرکز) و دکتر رضا رستگاری (جانشین مدیر مرکز ) در محل دفتر مرکز حافظ‌شناسی برگزار شد، قرارداد اعطای پژوهانه به‌امضا رسید و پژوهشگر برگزیده متعهّد شد در بازه‌ی زمانی یک‌ساله، دستاورد پژوهشی خود را آماده و ارائه نماید.
    یادآور می‌شود دومین گرنت پژوهشی مرکز حافظ‌شناسی با حمایت مهندس بهرام بزرگ در شهریورماه 1398 به‌تصویب رسید. اولین پژوهانه‌ی مرکز حافظ‌شناسی پیش از آن و با حمایت دکتر زهرا طاهری در فروردین‌ماه 1398 به‌تصویب رسید و هم‌اکنون با طرح مصوّب «رفتار هنری حافظ و عناصر طبیعت» در حال اجراست. هنرمندان، پژوهشگران و دانش‌آموختگان دوره‌های کارشناسی ارشد و دکتری رشته‌ی زبان و ادبیات فارسی با ارائه‌ی طرح پژوهشی و تصویب در شورای علمی مرکز حافظ‌شناسی، می‌توانند از دوره‌های شش‌ماهه یا یکسالة این پژوهانه‌ها بهره‌مند شوند.

اعطای دومین پژوهانه‌ی حافظ‌شناسی از سوی «مهندس بهرام بزرگ»

دومین پژوهانه (گرنت پژوهشی) کرسی پژوهشی حافظ، در مرکز حافظ‌شناسی با حمایت «مهندس بهرام بزرگ» در شهریورماه ۱۳۹۸ به‌تصویب رسید. دانش‌آموختگان دوره‌های کارشناسی ارشد و دکتری یا پژوهشگران و هنرمندان واجد شرایط، با ارائه‌ی طرح پژوهشی و تصویب در شورای علمی مرکز حافظ‌شناسی می‌توانند از دوره‌ی شش‌ماهه یا یک ساله‌ی «پژوهانه‌ی مهندس بهرام بزرگ» بهره‌مند شوند. 

متقاضیان می‌توانند طرح‌های پیشنهادی خود را به‌منظور بررسی و ارزیابی به‌نشانی ایمیل مرکز حافظ‌شناسی (hafezstudies@gmail.com) ارسال کنند.

پژوهانه یا گرنت پژوهشی، تخصیص اعتباری ویژه برای تقویت علمی پژوهشگران ممتاز و مستعد دانشگاهی و توسعه‌ی کیفی پژوهش‌های بنیادی و کاربردی است و در جهان امروز، رواج تام دارد. مرکز حافظ‌شناسی که نهادی فرهنگی، مستقل و غیردولتی است، از سال ۱۳۹۶ موفق به دریافت کرسی پژوهشی حافظ و مجوّز رسمی جذب پژوهشگر پسادکتری شده است. افزون بر این در سال جاری نیز موفّق به‌تأمین اعتبار و اعطای دو پژوهانة علمی شده است.

یادآور می‌شود اولین پژوهانه‌ی مرکز حافظ‌شناسی با حمایت «دکتر زهرا طاهری» در فروردین‌ماه ۱۳۹۸  به‌تصویب رسید و هم‌اکنون با طرح مصوّب «رفتارهای هنری حافظ با عناصر طبیعت» در حال اجراست. 

سیصدوبیست‌وششمین نشست مرکز حافظ‌شناسی و کرسی پژوهشی حافظ برگزار شد

سیصدوبیست‌وششمین نشست مرکز حافظ‌شناسی و کرسی پژوهشی حافظ با موضوع نشست زیبایی‌شناسی غزل‌های حافظ روز یکشنبه ۲۴ شهریورماه ١٣۹٨، ساعت ۱۷.۳۰ در سالن غزل تالار حافظ شیراز برگزار شد. 

در این نشست که با همکاری اداره‌ی کل فرهنگ  ارشاد اسلامی و مرکز پژوهش‌های بخش زبان و ادبیات دانشگاه شیراز برگزار شد، دکترسعید حسام‌پور، استاد بخش زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شیراز و مدیر مرکز آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان به سخنرانی پرداخت.

ایشان در ابتدا ضمن سپاسگزاری از مرکز حافظ‌شناسی برای برگزاری نشست‌های علمی و فرهنگی جریان‌ساز در پیوند با حافظ، با خواندن ابیاتی از حافظ نظر مخاطبان را به نگاه حافظ به زیبایی‌شناسی جلب کرد و گفت: میراث‌های جاودان ادبی و هنری عرصه‌ی کوشش‌های فراوان ادیبان، هنرمندان، اندیشمندان و انسان‌هایی است که با آفرینش آثار فاخر و زیبای خود، لذت‌هایی ناب را به مخاطبان خود هدیه داده‌اند و کام آنان را شیرین ساخته‌اند. 

وی تاکید کرد: بی‌تردید در گستره‌ی شعر جهانی، حافظ توانسته با هنرمندی ویژه‌ای تابلوهایی خلاقانه و ساحرانه بیافریند که تا همیشه پیش روی مخاطبان لذت‌آفرین و انرژی‌بخش باشد.

دکتر حسام‌پور با اشاره به نظرات صاحب‌نظران و نظریه‌پردازان مختلف درباره‌ی تعریف زیبایی و لذت‌ و عوامل آن‌ها گفت: زیبایی قابل احساس و ادراک هست، اما غیرقابل تعریف است و در نهایت ریشه در نیازهای ما دارد.

ایشان افزود: به باور من، یکی از بنیادی‌ترین ریشه‌های زیبایی در شعر حافظ، با احساس نیاز مخاطبان در هم تنیده شده است؛ نیازهایی مانند شنیدن روایت، تعلیق و کشمکش، آفرینش شخصیت‌هایی اسطوره‌ای، گفت‌وگومندی، عصیان و ستیز با هستی و جهان و همچنین با اصحاب زور و تزویر، فرو رفتن در خود و… .       

ایشان به عوامل مختلفی ازجمله: خرده روایت‌ها، تعلیق‌ها، کشمکش‌ها، تضاد‌ها، آشنایی‌زدایی‌ها و….. به‌عنوان رمز ماندگاری و دلیل لذت‌بردن همیشگی و همه‌زمانی مخاطب از شعر حافظ پرداخت.

این حافظ‌پژوه یکی از ترفندهای اصلی حافظ را خلق معشوق چندوجهی در شعرش خواند و توضیح داد: در شعر شاعران دیگر ممدوح، معبود و معشوق جای خاص خود را دارند و مخاطب می‌تواند تفاوت این‌ها را درک کند، اما در شعر حافظ با زیرکی و زیبایی تمام چینش ابیات و خلق شخصیت‌ها به‌گونه‌ایست که ما می‌توانیم همزمان شعر را مربوط به هرکدام از این شخصیت‌ها (معبود و معشوق و ممدوح) بدانیم و از آن لذت ببریم. 

دکتر حسام‌پور، یکی دیگر از عوامل لذت‌بردن از شعر حافظ را تنوع در شعر حافظ دانست و ریشه‌ی آن را در نیازهای بشر معرفی کرد. وی گفت: حافظ همزمان که به نیازهای جسمانی ما توجه می‌کند به نیازهای معنوی ما نیز می‌پردازد، او همزمان به مسایل اجتماعی و فردی اشاره می‌کند. در شعر او همزمان مفاهیم مربوط به حماسه، عرفان، ادبیات غنایی و تعلیمی وجود دارد و بدین ترتیب تنوع یکی از پررنگ‌ترین محورها در شعر حافظ است.